“Nguy cơ thị trường xăng dầu bị lũng đoạn bởi các thương nhân đầu mối”

Nguy cơ này xuất phát từ việc các điều kiện kinh doanh ở Nghị định 83 là rất cao nên 1 số ít thương nhân có tiềm lực tài chính mới có thể tham dự phân khúc xăng dầu nhập khẩu.

Theo Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), trên thực ở số lượng các công ty được cấp phép nhập khẩu xăng dầu không lớn, đây là 1 trong các nguy cơ khiến phân khúc xăng dầu có thể bị lũng đoạn.

VCCI vừa có văn bản góp ý có danh mục Hàng hóa, thủ tục hành chính về quản lý chuyên ngành và kiểm tra chuyên ngành đối có hàng hóa xuất nhập khẩu (gọi tắt là Danh mục) của Tổng cục Hải quan.

Đáng chú ý trong văn bản này là ý kiến liên quan đến hạn mức tối thiểu nhập khẩu xăng dầu hàng năm do Bộ Công Thương phân giao (Mục 66 của Danh mục).

Theo đó, VCCI cho biết, quy định ở khoản 2 Điều 33 Nghị định 83, "trên cơ sở nhu cầu định hướng về xăng dầu nhập khẩu, thực ở tiêu thụ nội địa năm trước liền kề và đăng ký của thương nhân, Bộ Công Thương giao hạn mức nhập khẩu tối thiểu phục vụ tiêu thụ nội địa cả năm theo cơ cấu chủng loại cho từng thương nhân có giấy phép kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu để làm thủ tục nhập khẩu có cơ quan hải quan".

Dựa trên mức giao tối thiểu của Bộ Công Thương, nhu cầu của phân khúc thương nhân kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu chọn lọc khối lượng xăng dầu nhập khẩu các loại để tiêu thụ ở phân khúc trong nước và thực hiện đăng ký hạn mức tối thiểu nhập khẩu xăng dầu có Bộ Công Thương (Điều 34).

"Như vậy, có thể hiểu là đối có sản phẩm xăng dầu, Nhà nước quản lý bằng phương thức sử dụng mệnh lệnh hành chính buộc công ty phải nhập khẩu 1 số lượng xăng dầu tối thiểu hằng năm. Suy đoán mục tiêu của phương thức quản lý này là nhằm đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế và tiêu dùng của xã hội", VCCI nhận định.

Đơn vị này cho rằng, trên thực ở, phương thức quản lý bằng mệnh lệnh hành chính có thể thích hợp trong bối cảnh trước đây, khi số lượng đầu mối xăng dầu hạn chế, chỉ ở 1 số ít các công ty theo chỉ định của Bộ Công Thương và phân khúc luôn đã đi vào làm việc nguy cơ thiếu hụt nguồn cung nếu các công ty này cố ý nhập khẩu ít để tạo khan hiếm trên phân khúc.

Tuy nhiên, trong bối cảnh giai đoạn này, khi quyền nhập khẩu xăng dầu về nguyên tắc đã được mở cho bất kỳ công ty nào đáp ứng các điều kiện để được cấp phép nhập khẩu xăng dầu, và các công ty này phải tuân thủ pháp luật tranh đua, lo ngại về tình trạng độc quyền gây thiếu hụt nguồn cung là không thỏa đáng và hoàn toàn không thể là căn cứ để sử dụng biện pháp can thiệp quá sâu vào quyền tự chủ kinh doanh của công ty, nhất là trong việc xác định số lượng hàng hóa mua vào.

Cụ thể hơn, VCCI phân tích, khi phân khúc xăng dầu đã được quản lý theo cơ chế mở, vấn đề nguồn cung, nhu cầu của người tiêu dùng thuần túy là vấn đề của phân khúc. Nếu nhu cầu của phân khúc tăng cao, công ty sẽ nhập khẩu xăng dầu có số lượng lớn để đáp ứng và ngược lại. Như vậy, nguồn cung của xăng dầu sẽ dựa vào quy luật của phân khúc chọn lọc.

Ngược lại, trong trường hợp nhu cầu của phân khúc không lớn hoặc lượng xăng dầu đang có trên phân khúc nội địa đủ cung ứng được cho phân khúc, thì việc công ty tiếp tục phải nhập khẩu cho đạt hạn mức nhập khẩu tối thiểu sẽ khiến các công ty rơi vào tình trạng khó khăn.

"Về tính minh bạch, Nghị định 83 cũng như Thông tư 38 không quy định về các tiêu chí để cơ quan nhà nước chọn lọc các hạn mức cho thương nhân. Điều này khiến cho quy trình trở nên thiếu minh bạch và tạo ra dư địa cho tình trạng phân biệt đối xử giữa các công ty nhập khẩu xăng dầu", VCCI nhấn mạnh.

Tuy nhiên, cơ quan này cũng cho rằng, trên thực ở số lượng các công ty được cấp phép nhập khẩu không lớn, do các điều kiện kinh doanh ở Nghị định 83 là rất cao mà chỉ 1 số ít thương nhân có tiềm lực tài chính lớn mới có thể tham dự phân khúc.

Chẳng hạn như điều kiện theo hướng áp đặt quy mô; hệ thống phân phối được kiến trúc theo từng cấp bậc (thương nhân nhập khẩu, phân phối, tổng đại lý, đại lý, cửa hàng bán lẻ), tương ứng có mỗi cấp bậc là các điều kiện kinh doanh khá là khắt khe…

"Đây cũng sẽ là 1 trong các nguy cơ thực tiễn khiến cho nguồn cung của phân khúc xăng dầu có thể bị lũng đoạn bởi các thương nhân đầu mối", VCCI cho biết.

Để giải quyết vấn đề này, VCCI cho rằng biện pháp quản lý không thể là tiếp tục áp dụng cơ chế can thiệp hành chính trực tiếp như trước mà phải cắt giảm các điều kiện kinh doanh để nhiều chủ thể kinh doanh có thể tham dự vào làm việc nhập khẩu xăng dầu, qua đó chắc chắn nguồn cung trên phân khúc.

Song song có đó, phải sử dụng triệt để công cụ quản lý tranh đua (pháp luật tranh đua) để kiểm soát làm việc của các công ty này.

Từ đó, VCCI yêu cầu Tổng cục Hải quan bỏ "Hạn mức tối thiểu nhập khẩu xăng dầu hàng năm do Bộ Công Thương phân giao" ở mục 66 của Danh mục.

Được biết, hiện Bộ Công Thương cấp phép cho 27 công ty kinh doanh xăng dầu đầu mối, trong đó 3 công ty chỉ kinh doanh nhiên liệu bay.

Năm 2017 Việt Nam đã nhập khẩu 12,86 triệu tấn xăng dầu, trị giá 7,04 tỷ USD, tăng 9,4% về lượng và tăng 38,3% về trị giá so có năm 2016.

Theo số liệu mới nhất của Tổng cục Thống kê, trong 5 tháng đầu năm 2018, Việt Nam nhập khẩu 3,6 tỷ USD xăng dầu, tăng 35,3% so có cùng kỳ năm 2017.

Các KH đang xem chuyên mục blog duanbaryaciti.org của https://duanbaryaciti.org